იდეალური ფულის ძიებაში1

hazlitt

ჰენრი ჰეზლიტი
1894 – 1993
ჰენრი ჰეზლიტი (Henry Hazlitt) – ამერიკელი ეკონომისტი, მწერალი, ჟურნალისტი, ლიბერტარიანელი მოაზროვნე.
ჰენრი სტიუარტ ჰეზლიტი დაიბადა 1894 წლის 28 ნოემბერს, ფილადელფიაში. მამა ადრე გარდაეცვალა. ექვსი
წლის ასაკში დედამ კერძო კოლეჯში გააგზავნა, სადაც უმამოდ დარჩენილ, ნიჭიერ ბავშვებს უფასოდ ღებულობდნენ. მისი ოცნება იყო ფსიქოლოგი გამხდარიყო,მაგრამ ფინანსური მდგომარეობის გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა ნიუ იორკის საქალაქო კოლეჯის ღამის სკოლა და სამუშაო ეძებნა. გამოიცვალა მრავალი სამუშაო ადგილი. ბოლოს სტენოგრაფისტად მოეწყო “The Wall Street Journal”-ში.
შემდგომ წლებში მუშაობდა “New York Evening Post” (1916-1918), “Mechanics & Metals National Bank” (1919-1920), “New York Evening Mail” (1921-1923), “New York Herald” (1923-1924), “New York Sun” (1924-1929). 1930 წელს ჰეზლიტი მიიწვიეს მემარცხენე ორიენტაციის ჟურნალ “The Nation”-ში. თუმცა, ამერიკელ სოციალისტთან ლუის ფიშერთან გამართულ კამათისას საკითხზე, თუ რამდენად მისაღები იყო ქვეყნის ეკონომიკისათვის რუზველტის ახალი კურსი ჰეზლიტმა 1933 წელს დატოვა რედაქტორის პოსტი. შემდგომ წლებში ჰეზლიტი მუშაობდა ჟურნალებში: “The American Mercury”-is (1933-1934), “The New York Times” (1934-1946), “Newsweek” (1946-1949). ამ პერიოდში გამოვლინდა მისი აშკარა უარყოფითი დამოკიდებულება რაიმე ფორმით სახელმწიფო რეგულირებასა და კონტროლზე, კეინზიანურ სახელმწიფო სტიმულირების ზომებზე. ამ წლებში გაიცნო და დაუმეგობრდა აშშ-ში ემიგრირებულ ავსტრიელ ეკონომისტს ლუდვიგ ფონ მიზესს.
ბრეტონ ვუდსის შეთანხმების კატეგორიული მიუღებლობის გამო მას უარი უთხრეს “The New York Times”-ში მუშაობაზე. 1946 წელს გამოვიდა მისი წიგნი “ეკონომიკა ერთ გაკვეთილად”, რომელიც მისი ყველაზე ცნობილი და პოპულარული ნაწარმოები გახდა – ერთი წლის განმავლობაში 4-ჯერ გამოვიდა და მილიონზე მეტი ეგზემპლარი გაიყიდა.
1946 წელს ლეონარდ რიდთან ერთად ჩამოაყალიბა ეკონომიკური განათლების ფონდი, რომლის ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს. 1947 წელს ფრიდრიხ ჰაიეკის მიწვევით დაესწრო მონ პელერინის საზოგადოების საორგანიზაციო შეხვედრას შვეიცარიაში.
1950 წელს ჰეზლიტმა ჯონ ჩემბერლენთან ერთად დაარსა ჟურნალი “The Freeman”, რომელიც 1956 წელს “ეკონომიკური განათლების ფონდის” ჟურნალს “Ideas on Liberty” შეუერთდა და დაარსებულ იქნა ახალი ყოველთვიური ჟურნალი “The Freeman: Ideas on Liberty”, რომელთანაც ჰეზლიტი განაგრძობდა თანამშრომლობას.
მისი ძირითადი შრომებია: “ფიქრი, როგორც მეცნიერება” (1915), “გზა ნებისყოფისკენ” (1922), “კრიტიკის ანატომია” (1933), “დოლარი გადაარჩენს მსოფლიოს?” (1947), “დიდი იდეა” (1951), “ახალი ეკონომიკის” წარუმატებლობა: კეინზიანური შეცდომების ანალიზი” (1959), “მორალის საფუძვლები” (1964) ჰენრი ჰეზლიტი გარდაიცვალა 1993 წლის 8 ივლისს, 98 წლის ასაკში.

საუკუნეზე მეტია ეკონომისტები „ეთამაშებიან“ იდეალური ფულის გამოგონების იდეას.
მაგრამ, როგორც ჩანს, ჯერჯერობით ვერცერთი მათგანი ვერ შეთანხმებულა მსგავსი ფულის
ბუნების დეტალურ აღწერილობაზე. მაგრამ ისინი მოცემული მომენტისთვის თანხმდებიან
სულ მცირე ერთ ნეგატიურ ასპექტზე. არა მგონია რომ არსებობდეს ერთი ეკონომისტი მაინც,
რომელიც დაიცავს საერთაშორისო ან ამერიკულ მონეტარულ სისტემებს არსებული სახით.
ღიად არავინ დაიცავს გაცვლითი კურსების ყოველდღიურ და საათობრივ რყევებს, იმპორტის,
ექსპორტის ან ადგილობრივი მუდმივად მზარდი ფასების პროგნოზირების შეუძლებლობას.
გაზეთის მკითხველებს ეშინიათ, რომ სამომხმარებლო ფასები მომავალ წელს იქნება უფრო
მაღალი და კიდევ უფრო გაიზრდება შემდგომ წლებში. ქუჩაში უბრალო გამვლელსაც კი
ზოგადად გააჩნია იმის შეგრძნება, რომ მსოფლიო მიექანება მონეტარული ქაოსისაკენ.
მაგრამ პრობლემის მოგვარების გზების მხრივ მცირედი თანხმობაც არ გვაქვს. ზოგი
ეთანხმება იმას, რომ ინფლაცია არის ცუდი. დიახ, მაგრამ ის არაა ისეთივე ცუდი, როგორც
დეპრესია და უმუშევრობა; და სულ მცირე ის დროებით გადადებს უფრო დიდ უბედურებას,
ასე რომ, ჩვენ უნდა გვქონდეს მხოლოდ ცოტათი მეტი ინფლაცია, სანამ ეს უბედურება
ჩვენ გვემუქრება. დანარჩენებიც ეთანხმებიან იმას, რომ ინფლაცია ცუდია; მაგრამ ეს
არაა დაკავშირებული მონეტარულ სისტემასთან. ფასების ზრდა გამყიდველების გაუმაძღარობისა
და სიძუნწის შედეგია; მათი შეჩერება შესაძლებელია ფასებზე კონტროლის
დაწესების გზით. სხვებიც ეთანხმებიან რომ ინფლაცია ცუდია; დიახ, იგი შედეგია ფულისა
და კრედიტის რაოდენობის გაზრდისა. მაგრამ იგი არა თავად მონეტარული სისტემის,
არამედ ამაზე პასუხისმგებელი პოლიტიკოსებისა და ბიუროკრატების შეცდომის ბრალია.
მათ შორისაც კი ვინც თავად მონეტარულ სისტემაში გარკვეული პრობლემების არსებობას
აღიარებს, ამ სისტემაში გასატარებელი რეფორმების შესახებ სრული თანხმობა
არაა. შემოთავაზებულია აღნიშნული რეფორმების საკმაოდ ბევრი სახე.
მიუხედავად ამისა, რეფორმატორები ძირითადად ორ ჯგუფად იყოფიან. ერთი მათგანი
საერთოდ არ ეხება ოქროს, ვერცხლს ან სხვა რომელიმე სასაქონლო სტანდარტს, მაგრამ ტოვებს
საგადამხდელო საშუალების გამოშვებისა და კონტროლის უფლებას ექსკლუზიურად სახელმწიფოს
ხელში. მეორე ჯგუფი ოქროს სტანდარტის რომელიმე ფორმას დაუბრუნდებოდა.
ეს ორი ჯგუფი შეიძლება დაიყოს ორ სკოლად. ერთ-ერთს მე ვუწოდებ ეტატისტების
(სახელმწიფო ჩარევების მომხრეების) ან დეკრეტული/ქაღალდის ფულის ჯგუფს, რომელიც
ყველაფერს ანდობს სახელმწიფოს მონეტარული სტრუქტურების კეთილგონიერებას
და დაუქვემდებარებდა აღნიშნულ ინსტიტუტებს მკაცრ რაოდენობრივ კონტროლს.
და ოქროს ჯგუფშიც, ასევე, ერთი სკოლა დაუშვებს კერძო ბანკირებისა და სახელმწიფო
სტრუქტურებისათვის ბუნდოვან, მაგრამ ფართო ლიმიტებით მოქმედების თავისუფლებას,
ხოლო მეორე აღნიშნულ თავისუფალ ქმედებებზე დააწესებდა მკაცრ და გარკვეულ ლიმიტებს.
ასე რომ ჩვენ გვაქვს მონეტარული თეორიების ოთხი სკოლა და ყოველი მონეტარული
წინადადება შეიძლება განხილულ იქნას რომელიმე მათგანის თვალსაწიერიდან.

უკონტროლო ქაღალდის ფული
ნება მიბოძეთ დავიწყო პირველი სკოლით, ქაღალდის ფულის მომხრე ეტატისტებით,
რომლებიც ფულის ბუნების, რაოდენობისა და ღირებულების კონტროლს პოლიტიკოსების
მიერ დანიშნულ ბიუროკრატებს ანდობენ. იგი ყველაზე უარესი, მაგრამ ერთადერთი
მონეტარული სისტემაა, რომელიც დღეს დომინირებს მსოფლიოში. ამ სისტემამ მოიტანა
უნივერსალური ინფლაცია, უპრეცენდენტო გაურკვევლობა და ეკონომიკის ნგრევა.
ეს შემთხვევითობა არ გახლავთ, არამედ იმ წინასწარ მოფიქრებული სისტემის შედეგია,
რომელიც მიღებულ იქნა ბრეტონ ვუდსის 1944 წლის კონფერენციაზე, რომელსაც
ესწრებოდნენ 44 ქვეყნის წარმომადგენლები, აშშ-დან ჰარი დექსტერისა და ინგლისიდან
ლორდ კეინსის მეთაურობით. მისი ფორმალური მიზანი იყო „საერთაშორისო თანამშრომლობის“
გაზრდა და – გინდ დაიჯერეთ გინდ არა – საგადამხდელო საშუალებებისა და
გაცვლითი კურსების „სტაბილიზაცია“.
მთავარ არქიტექტორს გულწრფელად სჯეროდა (თუმცა აშკარად არ აღიარებდა), რომ
დადებითი შედეგი ყველაზე კარგად მხოლოდ მონეტარული სისტემიდან ოქროს
ეტაპობრივი ამოგდებით მიიღწევა. ასე, რომ მათ გადაიყვანეს მსოფლიო არა ოქროს,
არამედ დოლარის სტანდარტზე. ყველა სხვა საგადამხდელო საშუალების ღირებულება
შენარჩუნდებოდა მათი ამერიკულ დოლარზე ოფიციალურად ფიქსირებული გაცვლითი
კურსით გადაცვლის უზრუნველყოფით.
სისტემას ჯერ კიდევ აკავშირებდა ერთი ძაფი ოქროსთან. დოლარი თავისთავად იცვლებოდა
ოქროზე 35$ უნციით. მაგრამ აღნიშნული ძაფი ორგზის დასუსტდა. სხვა ქვეყნებს
შეეძლოთ თავიანთი საგადამხდელო საშუალებების გამყარება დოლართან მიმართებაში,
არა თავისუფალი საერთაშორისო მონეტარული ბაზრის მეშვეობით, არამედ (როგორც
მსოფლიო ომის წინანდელი ოქროს სტანდარტისას), არამედ სახელმწიფოს მიერ დოლარის
ყიდვით ან გაყიდვით – ანუ საგადამხდელო საშუალებების კურსის ხელოვნური უზრუნველყოფით.
ხოლო თავად დოლარი აღარ იყო ნებისმიერი მფლობელის მიერ ოქროზე თავისუფლად
გადაცვლადი; იგი გადაცვლადი იყო მხოლოდ უცხოური ცენტრალური ბანკებისათვის.
აშშ-ს ასევე შეეძლო (კონფიდენციალურად) გამოეყენებინა თავისი უდიდესი პოლიტიკური
და ეკონომიკური ძალა, რომელიც თავის დროზე გამოიყენა კიდეც, და უსირცხვილოდ
მიეთითებინა ნებისმიერი ცენტრალური ბანკისთვის რომ ოქროზე მოთხოვნა მეგობრულ
ქმედებად არ იქნებოდა განხილული.
ასე რომ, რამდენიმე წლით ბრეტონ ვუდსის სისტემით შენარჩუნებული ხელოვნური
სტაბილურობა არ იყო ყოველი ქვეყნის რეალური მცდელობის შედეგი შეენარჩუნებინა
თავისი საგადამხდელო საშუალების სიმყარე – ჭარბი რაოდენობით ფულისა და კრედიტის
გამოშვებისაგან თავის შეკავების გზით – არამედ სახელმწიფოს მიერ საგადამხდელო
საშუალებების კურსის ხელოვნური უზრუნველყოფითა და ჯენტლმენური შეთანხმებით
ე.წ. „ვაშლებიანი ურმის არგადაყირავების“ შესახებ.
ასეთი სისტემა არაგონივრული, მტკივნეული და არასტაბილურია. სისტემას შეეძლო
შეენარჩუნებინა სტაბილურობის სახე მხოლოდ ძლიერი საგადამხდელო საშუალებების მიერ
უფრო სუსტი საგადამხდელო საშუალებების მუდმივი გადარჩენის გზით. აშშ-ს ბევრჯერ
გადაურჩენია ბრიტანეთი მილიონობით დოლარის სესხებით ან მილიონობით ფუნტის
შესყიდვით. იგივე კეთდებოდა სხვა ნებისმიერი ვალუტისათვის კრიზისის დროს. მაგრამ
ძლიერი საგადამხდელო საშუალებების გამოყენება სუსტი საგადამხდელო საშუალებების
დასახმარებლად ასუსტებს თავად ძლიერ საგადამხდელო საშუალებებს. როცა აშშ-ს ხაზინამ შეისყიდა დოლარებით მილიონობით ფუნტი, სინამდვილეში მან მიიღო ეს დოლარები
მათი უბრალოდ დაბეჭდვით.
ამიტომ, როცა დოლარმა, როგორც ჩვენი წინდაუხედაობის შედეგმა, დაიწყო გაუარესება,
და როდესაც ჩვენ 1971 წლის აგვისტოში ღიად ვთქვით უარი ოქროს სტანდარტზე, ამან
სხვა ქვეყნებზეც იქონია გავლენა. მაგალითად გერმანიას, ბრეტონ ვუდსის შეთანხმების
მიხედვით, უნდა შეესყიდა მილიარდობით დოლარი გერმანული მარკის ოფიციალური
გაცვლითი კურსის შესანარჩუნებლად. და საიდან იღებდა გერმანია მილიარდობით მარკას
მილიარდობით დოლარის შესასყიდად? ცხადია ბეჭდავდა მათ.
ასე რომ სწრაფი ინფლაციის მქონე ქვეყნები თითქმის სისტემატურად ახდენდნენ თავისი
ინფლაციის ექსპორტს ნელი ინფლაციის მქონე ქვეყნებში. და ეს თითქმის სისტემატიურად
აყენებდა მსოფლიოს ინფლაციური ქაოსის წინაშე.
ფაქტიურად ძლიერი საგადამხდელო საშუალების მქონე ქვეყნები, მაშინაც კი, როდესაც
ისინი ბრეტონ ვუდსის შეთანხმების თანამად ვალდებულნი იყვნენ შეესყიდათ უფრო სუსტი
საგადამხდელო საშუალებები, მათ შესაძენად არ ზრდიდნენ საკუთარი ფულის მიწოდებას.
არც გერმანია და არც სხვა ქვეყანა რომელიც ყიდულობდა დოლარებს არ იყო ვალდებული
გამოეყენებინა ისინი ცენტრალური ბანკის „მარაგის“ გასაზრდელად, რომელთა საშუალებითაც
ისინი გაზრდიდნენ საკუთარი საგადამხდელო საშუალების მიწოდებას. მათ შეეძლოთ
მოეხდინათ დოლარების რეზერვების „სტერილიზაცია“ ან დოლარების ასე მასობრივად
შესყიდვის დროს შეემცირებინათ სამთავრობო ხარჯები ან გაეზარდათ გადასახადები,
მაგრამ არ დაებეჭდათ გერმანული მარკები. მაგრამ ეს იქნებოდა ძალიან მძიმე გადაწყვეტილება.
იგი საფრთხეს უქმნიდა მთავრობის ფუნქციონირებას. ამიტომაც აირჩიეს
ნაკლებად წინააღმდეგობრივი გზა.
ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ თუ ჩვენ გვინდა საფუძველი ჩავუყაროთ ნებისმიერ
პერმანენტულ და მყარ ფინანსურ რეფორმას, უნდა გავათვითცნობიეროთ, რომ მიმდინარე
მსოფლიო ინფლაციური ქაოსი უბრალო შემთხვევითობას არ წარმოადენს. იგი საერ-
თაშორისო მონეტარული ფონდის სისტემის საწინააღმდეგოდ კი არ ხდება, არამედ
პირიქით, სწორედ ამ სისტემის გამო. ეს ფაქტობრივად თითქმის გარდაუვალი შედეგია.

თანაზომიერი რღვევა
სწორედ ასეთი სახის საერთაშორისო თანამშრომლობამ მიიყვანა იგი განადგურებამდე.
ის ქვეყნები, რომელთა პოლიტიკასაც ისინი ქრონიკულ მონეტარულ კრიზისამდე მიყავდა,
უნდა დაჯარიმებულიყვნენ ამისათვის. არამყარი საგადამხდელო საშუალებები არ უნდა
ყოფილიყვნენ მხარდაჭერილნი სხვა ქვეყნების ცენტრალური ბანკების მიერ. იმის გამო,
რომ არამყარი საგადამხდელო საშუალების მქონე ქვეყნებმა იცოდნენ, რომ ამერიკული ან
საერთაშორისო მხარდაჭერა მაინც გავრცელდებოდა მათზე, საკუთარი თავი უფრო დიდ
პრობლემებში გაახვიეს. სისტემა განწირული იყო ჩავარდნაზე, მაგრამ არსებობდა ღია
მოლაპარაკება მისი ფუნდამენ-ტური არამყარობის იგნორირების შესახებ. 1949 წლის
სექტემბერში ბრიტანულმა ფუნტმა განიცადა დევალვაცია 30%-ით 4.03$-დან 2.80$-მდე.
ამის შემდეგ 25 სხვა ქვეყნის საგადამხდელო საშუალებამაც განიცადა დევალვაცია სულ
რაღაც ერთი კვირის განმავლობაში. 1967 წლის ნოემბერში ბრიტანულმა ფუნტმა კიდევ
ერთხელ განიცადა დევალვაცია, ამჯერად 2.80$-დან 2.40$-მდე. ფაქტობრივად, საერ-
თაშორისო მონეტარული ფონდის საქმიანობის დაწყებიდან, 1946 წელს, ასობით წევრი ქვეყნის
საგადამხდელო საშუალებამ განიცადა დევალვაცია. იგი თავის ყოველთვიურ ბიულეტენში
მილიონობით სტატისტიკურ ინფორმაციას ავრცელებს, მაგრამ დღემდე ჯიუტად
არ აქვეყნებს ერთ ციფრს – მსგავსი დევალვაციების საერთო რაოდენობას.
ზედმეტია მტკიცება, თუ რაოდენ ცუდი იყო ბრეტონ ვუდსის სისტემა. იმ ბიუროკრატების
გარდა, რომელთა სამსახურიც საფრთხის ქვეშ დგება, სერიოზულად არავინ იფიქრებს
მის გამოსწორებაზე. სისტემა მკვდარია. სამწუხაროდ, არავინ იზრუნა მის დასაფლავებაზე.

მონეტარისტები
ნება მიბოძეთ ე.წ. მონეტარისტების შემოთავაზება განვიხილოთ. ორი რამ შეიძლება
ითქვას მონეტარისტების სასარგებლოდ. პირველი, ისინი აღიარებენ ახლო კავშირს ფულის
რაოდენობასა და ფულადი ერთეულის მსყიდველობითუნარიანობას შორის. მეორე, ისინი
აღიარებენ ფულის გამოშვებაზე მკაცრი და სრული კონტროლის დაწესებას. მაგრამ მათ
მოსაზრებებსა და საკანონმდებლო შემოთავაზებებს სერიოზული სისუსტეები გააჩნიათ.
მართალია, რომ ფულის გამოშვებასა და ფულადი ერთეულის მსყიდველობითუნარიანობას
შორის მჭიდრო კავშირი არსებობს. მაგრამ არ წარმოადგენს სიმართლეს ის, რომ
დამოკიდებულება არის უკუპროპორციული ან სხვა ნებისმიერ შემთხვევაში ფიქსირებული
და საიმედო. ისიც არაა მართალი, რომ არსებობს ფიქსირებული „ჩამორჩენა“ ფულის მიწოდების
გარკვეული პროცენტით „ზრდასა“ და ფასების იგივე პროცენტით ზრდას შორის.
სტატისტიკა, რომელსაც ეს დასკვნა ეფუძნება ძალიან არაადექვატურია. ისინი არ მოიცავენ
საგადამხდელო საშუალებების საკმარის რაოდენობას ხანგრძლივი პერიოდისათვის.
რა ხდება ტიპიური ინფლაციის დროს? მაგალითად, მართალია თუ არა რომ ინფლაციის
საწყის სტადიაზე სამომხმარებლო ფასები არ იზრდება ისევე სწრაფად, როგორც იზრდება
ფულის მიწოდება ინფლაციის გვიან სტადიაზე?.
მონეტარისტები მსგავს შედარებებს წარმოადგენენ, როგორც არასამართლიანს და არარელევანტურს.
მათი აზრით, რასაც ისინი გვთავაზობენ სულაც არაა დაკავშრებული ინფლაციას-
თან. მათთვის ინფლაცია განისაზღვრება არა როგორც ფულის მიწოდების ზრდა, არამედ
მხოლოდ როგორც ფასების ზრდა. მათი შემოთავაზებაა ფულადი მასის ზრდა 3-დან 5 %-მდე
ყოველწლიურად, რათა არ მოხდეს ფასების „დონის“ ვარდნა. ისინი გვთავაზობენ ფულადი
მასის ყოველწლიურ ზრდას ეკონომიკის ზრდის კომპენსირებისათვის, 3% ან მეტით წლიურად.
მონეტარისტების შემოთავაზება ეფუძნება მცდარ ფაქტობრივ დაშვებებს. არ არსებობს
ავტომატური და სტაბილური ყოველწლიური ზრდა „პროდუქტიულობაში“ 3 %-ით ან ნებისმიერი
სხვა ფიქსირებული რიცხვით. აშშ-ს ბოლო წლებში არსებული პროდუქტიულობის
ზრდა არის დანაზოგების, ინვესტიციების და ტექნიკური პროგრესის შედეგი. არცერთი
მათგანი არაა ავტომატური. თან, ფაქტობრივად, ბოლო ორი წლის განმავლობაში „პროდუქტიულობის“
კლებას აქვს ადგილი .
გარდა არსებული უზარმაზარი სტატისტიკური და მათემატიკური პრობლემებისა, რომელთა
მასშტაბებიც არ მაძლევენ უფრო საფუძვლიანი განხილვის საშუალებას, ფასების
„დონის“ შენარჩუნება საეჭვო მიზანია. იგი ეფუძნება დაშვებას, რომ ფასების დაცემა
როგორღაც არის „დეფლაციური“ და ამიტომ, ნებისმიერ შემთხვევაში რეცესიის წარმოქმნას
უწყობს ხელს. ეს დაშვება საკმაოდ საეჭვოა. როდესაც ფულადი მასა არ იზრდება, ფასების
დაცემა არის ნორმალური შედეგი წარმოების ზდისა და ეკონომიკური პროგრესის.
მათ აუცილებლად არ მივყავართ რეცესიისაკენ, რადგან ფასების დაცემა თავისთავად
არის წარმოების დანახარჯების შემცირების შედეგი. მოგების რეალური მარჟა არ მცირდება.
ნომინალური ფულადი ხელფასი შეიძლება არ გაიზარდოს, მაგრამ რეალური ხელფასი
გაიზრდება, რადგან იგივე ფულის რაოდენობით შეიძლება მეტის შეძენა. ფასების დაცემა
მზარდი კეთილდღეობის განუყოფელი ნიშანი იყო მთელი ისტორიის განმავლობაში.

კავშირები: ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება
მონეტარისტები ახდენენ შიშის ლეგიტიმაციას იმის შესახებ, რომ ძლევამოსილი და
აგრესიული პროფკავშირები არ დაკმაყოფილდებიან ფულადი ხელფასის გაზრდილი
მსყიდველობითუნარიანობით. გადაჭარბებულ ხელფასები მაინც განაპირობებენ უმუშევრობას
და რეცესიას. მაგრამ მსგავსი საფრთხე ყველა შემთხვევაში იარსებებს ნებისმიერი
მონეტარული სისტემის ქვეშ, მანამდე სანამ ჩვენ შევინარჩუნებთ არსებულ ცალმხრივ
შრომის კანონ-მდებლობას და პროფკავშირების იდეოლოგიას.
მონეტარისტების შემოთავაზების საკვანძო და ფატალური ნაკლოვანება არის უკიდურესი
პოლიტიკური მიამიტობა. ის ფულის რაოდენობის, ხარისხის და მსყიდველობითუნარიანობის
კონტროლის ძალაუფლებას ექსკლუზიურად მთავრობის ხელში აქცევს.
დავამატებ, რომ იგი მთლიანად უტოვებს მათ ამ ძალაუფლებას მოქმედების თავისუფლების
და თვითნებური კაპრიზის სახით. თუმცა, მონეტარისტები უარყოფენ ამას. ისინი
ფიქრობენ, რომ შეზღუდავენ მონეტარული მენეჯერების მოქმედების თავისუფლებას და
სამუშაოს შინაარსს მკაცრი წესებით. მათი აზრით, მენეჯერებმა უნდა გაზარდონ ფულადი
მასა მხოლოდ 2, 3, 4 ან 5%-ით, რაც აისახება შესაბამის კანონში ან კონსტიტუციაში.
აღნიშნული გახლავთ მონეტარისტების ყოყმანის ნიშანი, რადგან მათ არ გადაუწყვეტიათ
ეს ციფრი უნდა იყოს ბიუროკრატების ორიენტირი, დაფიქსირებული კანონმდებლობაში
თუ კონსტიტუციაში. ასევე მათ ჯერ კიდევ არ განუსაზღვრიათ თავად რიცხვი უნდა
იყოს 2, 3, 4 თუ 5. მათ შეუძლიათ შეინარჩუნონ ერთიანობა თავიანთ რიგებში მხოლოდ იმ
შემთხვევაში თუ თავიანთ შემოთავაზებებს მაქსიმალურ ბუნდოვნებას მიანიჭებენ.

უწყვეტი პოლიტიკური წნეხი
აშკარაა, რომ ამ სისტემის პარამეტრების აღიარების შემდეგ ადგილი ექნება უწყვეტ
პოლიტიკურ წნეხს ინფლაციაზე. მტკიცებას, რომ ფულის მასის ყოველწლიური 2%-იანი ზრდა
საკმარისია, ეჭვქვეშ აყენებენ კოლეგები, რადგან იგი შესაძლოა ზედმეტად დაბალი იყოს და
გამოიწვიოს რეცესია. 3%-ის მომხრეებს ასევე მოუწევთ განუწყვეტელი ბრძოლა ხან 4%-ის,
ხანაც 5%-ის მომხრეების წინააღმდეგ. რეცესია ყოველთვის დაბრალდება ფულის არსებული
მასის ზრდის დაბალ განაკვეთს. შემდეგ კი ისევ განახლდება კამათი მისი გაზრდის შესახებ.
აღნიშნული მხოლოდ ჩემი წარმოსახვის შედეგი არ არის. 1975 წლის 20 თებერვალს ჰენრი
ფორდ მეორემ, თავისი საავტომობილო კომპანიის არასახარბიელო წლიური ანგარიშის
პრეზენტაციისას აღნიშნა, რომ აუცილებელია ისეთი ზომების მიღება, რომლებიც „უზრუნველყოფდნენ
ეკონომიკის დინამიურ გამოცოცხლებას“. ამასთან ერთად, მან აღნიშნა, რომ „ფედერალურმა
სარეზერვო სისტემამ უნდა გაზარდოს ფულადი მასის ზრდის ტემპები 6-8%-ით.
ასეთი მაგალითებიდან მხოლოდ ერთი მაგალითი მოვიყვანე. ზემოაღნიშნული იყო განსაკუთრებით
ინსტრუქციული, რადგან მოდიოდა ბიზნესმენისგან და არა პოლიტიკოსისგან.
ერთი თვის შემდეგ უფრო საოცარი რამ მოხდა. 18 მარტს, აშშ სენატმა ერთსულოვნად,
86 ხმა 0-ს წინააღმდეგ, მიიღო რეზოლუცია, რომელიც აიძულებდა ფედერალური სარეზერვო
სისტემის მმართველობას გაეზარდა ფულის მიწოდება „იმ მოცულობით, რომელიც საჭირო
იქნებოდა სწრაფი ეკონომიკური აღმასვლის უზრუნველსაყოფად“. ასევე იგი მას
სთხოვდა ყოველ ექვს თვეში სენატის საბანკო კომიტეტთან კონსულტაციების წარმოებას
ფულის მიწოდების „მიზნებსა და გეგმებზე“. ფაქტობრივად ეს იყო განკარგულება ფედერალური
სარეზერვო სისტემისათვის ინფლაციის გაგრძელების შესახებ. იგი ასევე წარმოადგენდა
გზავნილს ფედერალური სარეზერვო სისტემისადმი, რომ თუ მათ ადრე თავი დამოუკიდებელ
ორგანოდ მიაჩნდათ, ახლა უნდა დაემორჩილონ პოლიტიკოსებს. აღნიშნული
რეზოლუციის არსი მოგვიანებით დამტკიცებულ იქნა კონგრესის მიერ.
მონეტარისტების პროგრამა აუცილებლად აქცევს მონეტარულ სისტემას პოლიტიკურ
ფეხბურთად. რას უნდა მოველოდეთ სხვას? განა არ წარმოადგენს უმაღლესი დონის
მიამიტობას განზრახ მიანიჭო სახელმწიფოს ფულის მიწოდების განსაზღვრის ძალაუფლება
და შემდეგ მოელოდე, რომ არსებული ბიუროკრატები არ გამოიყენებენ ამ ძალაუფლებას
საკუთარი თანამდებობის მაქსიმალურად დიდი ხნით შენარჩუნების მიზნით?
მყარი მონეტარული სისტემის პირველი აუცილებელი მოთხოვნაა ფულის რაოდენობისა
და ხარისხის განსაზღვრაზე პოლიტიკოსებისათვის მინიმალური ძალაუფლების მინიჭება.
ყოველივე ამას მივყავართ ოქროსაკენ. ოქროს, როგორც ფულის სტანდარტის კარგად
ცნობილ ღირსებას წარმოადგენს ის, რომ იგი ახდენს მონეტარული ერთეულის მიწოდებას
და მსყიდველობითუნარიანობას მთავრობის, პოლიტიკური პარტიების და ინტერესთა
ჯგუფებისაგან დამოუკიდებლად. ოქროს უდიდესი ღირსება მის შეზღუდულობაშია; მისი
რაოდენობა ბუნებრივადაა შეზღუდული; მისი მოძიება, მოპოვება და წარმოება ძვირია,
იგი ვერ შეიქმნება პოლიტიკური განკარგულებით ან კაპრიზით. და ბოლოს, სწორედ ოქროს
სტანდარტის ღირსებაა ის, რომ იგი აწესებს ლიმიტს საკრედიტო ექსპანსიაზე.

ნაწილობრივი თუ სრული რეზერვი?
არსებობს ოქროს სტანდარტის ორი ძირითადი სახე. ერთია ნაწილობრივი რეზერვირების
სისტემა და მეორეა სუფთა ოქროს ანუ 100%-იანი სარეზერვო სისტემა.
ნაწილობრივი რეზერვირების სისტემა განვითარდა და დომინირებდა დასავლეთის სამყაროში
საუკუნის განმავლობაში 1815-1915 წლებში. ეს არის ის, რასაც ეხლა კლასიკურ
ოქროს სტანდარტს ვეძახით. მას გააჩნია ე.წ. ელასტიურობის უპირატესობა. მან შესაძლებელი
გახადა ბიზნეს ციკლები, ანუ აღმავლობისა და დაცემის განმეორებადი ციკლები.
ნაწილობრივი რეზერვირების სისტემის პირობებში, რაც ტიპიურად ხდება მოცემულ
ქვეყანაში, ვთქვათ რურითანიაში, მსესხებელს მიეცემა სესხი ბანკიდან, მოთხოვნადი დეპოზიტის
ფორმით და ის დაბანდდება სხვადასხვა საწარმოებში. ამგვარად წარმოქმნილი
ახალი ფული, ბიზნესისა და დასაქმების ტემპების შენელების შემდეგ, გაზრდის რურითანიის
ფასებს. რურითანია გახდება ხელსაყრელი ადგილი ექსპორტისათვის, მაგრამ არასახარბიელო
იმპორტისათვის. საგადასახადო ან სავაჭრო ბალანსი არასახარბიელო ხდება. ეს გამოიწვევს
რურითანიის საგადამხდელო საშუალების გაცვლითი კურსის დაცემას „ოქროს საექსპორტო
ნიშნულის“ მიღწევამდე. შემდეგ ოქრო გაედინება სხვა ქვეყნებში, რის შესაჩერებლადაც
სარგებლები (მოგების განაკვეთი) რურითანიაში გაიზრდება. უფრო მაღალი სარგებლით
ან უფრო მცირე ოქროს ბაზით, საგადამხდელო საშუალების მოცულობა შემცირდება,
რაც იწვევს დეფლაციას და კრიზისს, რასაც მოსდევს ეკონომიკური ვარდნა.
მოკლედ რომ ვთქვათ, ოქროს სტანდარტის ნაწილობრივი რეზერვირების სისტემა
თითქმის სისტემატიურად ქმნის გამოცოცხლებისა და დაცემის ციკლებს.
მსგავსი სისტემის ქვეშ მოქმედებს მუდმივი პოლიტიკური წნეხი სარგებლების ან
სარეზერვო მოთხოვნების დასაწევად, ასე რომ საკრედიტო ექსპანსია – ანუ ინფლაცია –
შეიძლება წახალისებულ იქნას ან გაგრძელდეს. ალბად საკრედიტო ექსპანსიის შესაძლებლობა
ნაწილობრივი რეზერვირების სისტემის დიდ უპირატესობად ითვლება. მაგრამ
გამორჩენილია ის ფაქტი, რომ არა აქვს მნიშვნელობა რამდენი ხნის განმავლობაში არის დაწესებული
მოთხოვნილი კანონიერი რეზერვი, ბუნებრივია აუცილებლად მივაღწევთ იმ ნიშნულს,
როცა დასაშვები კანონიერი საკრედიტო ექსპანსია იქნება მიღწეული. შემდგომ ადგილი ექნება
გარდაუვალ პოლიტიკურ ზეწოლას საჭირო რეზერვების პროცენტის დაწევის მიზნით.
ეს გახლდათ აშშ-ში არსებული სისტემის ისტორია. ფედერალური სარეზერვო სისტემის
აქტის შედეგი და ნაწილობრივ განზრახვაც იყო გაეზარდა საკრედიტო ექსპანსიის პოტენციური მოცულობა. წევრი ბანკებისათვის მოთხოვნილი რეზერვები ახალი ფედერალური
რეზერვის აქტის პირობებში ეროვნული ბანკებისთვის მანამდე არსებული15-25% განაკვე-
თი შემცირდა 12-18%-მდე ფედერალური სარეზერვო სისტემის ახალი წევრი ბანკებისათვის.
1917 წელს წევრი ბანკებისათვის სავალდებულო რეზერვები კიდევ შემცირდა 7-13%-მდე.

საკრედიტო პირამიდა
მაგრამ ამოტრიალებული საკრედიტო პირამიდის თავზე, რომლის შექმნის უფლებაც
ქონდათ მინიჭებული წევრ ბანკებს, ახლადშექმნილ ფედერალური სარეზერვო სისტემის
ბანკებს, რომლებიც ფლობდნენ წევრი ბანკების რეზერვებს, ნება დაერთოთ თავად აღემარ-
თათ ამოტრიალებული საკრედიტო პირამიდა. სარეზერვო ბანკების სავალდებულო რეზერვები
შეადგენდა ანაბრების 35% და მათ მიერ გამოშვებული ბანკნოტების 40% ოქროში.
მოგვიანებით ფედერალური სარეზერვო სისტემის ხელმძღვანელობა ბანკებისთვის სარეზერვო
მოთხოვნების დაწესების საკითხში უფრო მკაცრი გახდა (მაგ., 1936 წლიდან მათი
მოცულობა მკვეთრად იზრდებოდა). მაგრამ ისინი ძალიან შემწყნარებელნი იყვნენ საკუთარი
სარეზერვო საჭიროებების დაწესებისას. 1945 წლის ივნისიდან 1965 წლის მარტამდე სარეზერვო
მოთხოვნების განაკვეთმა 35-40%-დან 25%-მდე დაიწია. შემდეგ საერთოდ გაუქმდა.

ასე იყო წარსულში. რა იქნება მომავალში?
თუ მსოფლიოს, ან ამ ქვეყანას მაინც ოდესმე დაუბრუნდება საღი აზროვნება და გადაწყვეტს
აღადგინოს ოქროს სტანდარტი, მაშინ ნაწილობრივი რეზერვირების სისტემა უნდა
გაუქმდეს. დავუშვათ, აშშ მთავრობამ მიიღო ეს გადაწყვეტილება, ცხადია, იგი არ გაანადგურებს
არსებულ ფიდუციარულ ფულსა და კრედიტს ან მათ გამყარებულ ნაწილს, გამანადგურებელი
და უსარგებლო დეფლაციის გარეშე. მაგრამ იგი მთავრობას შეაჩერებს ფიდუციალური/
გაუმყარებელი საგადამხდელო საშუალების გამოშვებისაგან. დავუშვათ, რომ
მთავრობამ შემდეგში შეძლო ოქროსა და დოლარის რეალური კონვერტაციის კოეფიციენტით
დაფიქსირება, რაც იქნებოდა მდგრადი და თავისთავად არ გამოიწვევდა ინფლაციას ან დეფლაციას.
აშშ შეუძლია დაუბრუნდეს მყარ საგადამხდელო საშუალებას და მყარ ოქროს ბაზისს.
თუმცა, ინფლაციასა და გაურკვეველ დემაგოგიაში ჩაძირულ დღევანდელ სამყაროში
მსგავსი განვითარების ალბათობა პრაქტიკულად ნულის ტოლია. პრობლემის გადასაწყვეტად,
ჩემი აზრით, მთავრობა პასუხისმგებლური გახდება და დაიწყებს მოქალაქეთა გრძელვადიან
ინტერესზე დაფუძნებული ქმედებების განხორციელებას, ნაცვლად სპეციალური
ჯგუფების მხოლოდ მოკლევადიან ინტერესზე, რაც დღეისათვის სასწაულს ემსგავსება.
მაგრამ პერსპექტივა არაა უიმედო. დასაწყისში აღვნიშნე, რომ საუკუნეზე მეტია რაც ზოგი
ეკონომისტი ცდილობს შექმნას იდეალური ფული, თუმცა ვერც ამაზე შეთანხმდნენ და ვერც
წარმატება მოიპოვეს მათ სქემებმა, რისი მიზეზი მათ მიერ დაშვებული მცდარი ვარაუდია,
რომ მონეტარული სისტემის შექმნა და „ადმინისტრირება“ სახელმწიფოს პრეროგატივაა.
ეს იდეა თითქმის უნივერსალურ ცრურწმენად ჩამოყალიბდა. ყველა თანხმდება იმაზე,
რომ მონეტარული სისტემა შექმნილია ძალაუფლების მქონე პოლიტიკოსების სათამაშოდ.
მონეტარული „რეფორმატორების“ შემოთავაზებები წარუმატებელი აღმოჩნდა ორი
ძირითადი მიზეზის გამო. უპირველესად მცდარი იყო მათი აზრი მონეტარული სისტემის
ფუნქციაზე, რომლის მიხედვით, ფულის ხარისხის უმთავრესი მაჩვენებელია მისი „ნეიტრალურობა“,
რომელიც საუკეთესოდ მიიღწევა მაშინ, თუ ისინი ქმნიან ისეთ ფულს, რომელსაც
მივყავართ მუდმივი და უცვლელი ფასების დონისაკენ.
ეს გახლდათ ირვინ ფიშერის მიზანი 1920-იან წლებში თავისი „კომპენსირებადი დოლარით“.
აგრეთვე, მისი თანამედროვე მიმდევრების მიზანსაც, „მონეტარისტები“ და მათი
შემოთავაზება სახელმწიფოს მიერ მართული ფულის მიწოდების ზრდა წლიური 3-5%-ით
„ფასების ფონის“ სტაბილურობის შესანარჩუნებლად.
ეს მიზანი თავისთავად საკამათოა. უფრო სერიოზული შეცდომაა მათ მიერ შემოთავაზებული
ამ მიზნის მიღწევის მეთოდი: ოფისში მყოფი პოლიტიკოსებისათვის ძალაუფლების
მინიჭება, რომლითაც ისინი მოახდენენ საგადამხდელო საშუალების მანიპულირებას
მონეტარისტების მიერ წინასწარ შემოთავაზებული ფორმულის მიხედვით.

ეგოისტი პოლიტიკოსები
მსგავსი რეფორმატორები ვერ აღიარებენ იმას, რომ თუ პოლიტიკოსებმა და მათ მიერ
დანიშნულმა პირებმა მსგავსი ძალაუფლება ერთხელ ჩაიგდეს ხელში, ისინი ნაკლებად
გამოიყენებენ ამ ძალაუფლებას რეფორმატორების მიზნების განხორციელებისათვის, და
უფრო მეტად საკუთარი მიზნების განხორციელებისთვის იზრუნებენ. პოლიტიკოსების
მიზანია საკუთარი ძალაუფლების შენარჩუნება, რასაც ხელს უწყობს მათ მიერ მიღებული
კანონ-მდებლობა და რომელიც მიმართულია ფულის გამოშვების ზრდაზე, რადგან ეს:
1. გაზრდის „მსყიდველთუნარიანობას“, ვაჭრობის მოცულობას და დასაქმებას;
2. შეინარჩუნებს ფასების ისეთივე სწრაფ ზრდას, როგორც პროფკავშირების ზეწოლა
ზრდის ხელფასებს, რითაც ხანგრძლივი დასაქმება შესაძლებელი ხდება;
3. სუბსიდიებისა და სხვა ტიპის დახმარების მიცემა სპეციალურ ინტერესთა ჯგუფებისათვის
გადასახადების დაუყოვნებლივი ზრდის გარეშე. ამგვარად, საუკეთესო პოლიტიკა
ძლაუფლების მქონე პოლიტიკოსებისთვის გახლავთ ინფლაციის ქონა.
ამრიგად, რწმენა იმის შესახებ, რომ მონეტარული სისტემის შექმნა და მენეჯმენტი უნდა
იყოს სახელმწიფოს ანუ ხელისუფლებაში მყოფი პოლიტიკოსების პრეროგატივა, არის
მცდარიც და დამღუპველიც. უფრო რეალურია, რომ მთავრობა მონეტარული სფეროსაგან
რაც შეიძლება შორს იყოს. ლიბერტარიანელებმა, უპირველესად, დაჟინებით უნდა მოითხოვონ
ნებაყოფლობითი კერძო კონტრაქტების ოქროში გადახდის ან ოქროს ღირებულებაში
გამოხატვის უზრუნველყოფა საკანონმდებლო დონეზე.

ოქროზე გადასვლა
რა მოხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ინფლაციის დონე გაიზრდება ან უფრო გაურკვეველი
გახდება. ამერიკელები შეეცდებიან გაზარდონ გრძელვადიანი კონტრაქტების ოქროში დადება,
რადგან გამყიდველსაც და მყიდველსაც ნაკლები სურვილი ექნება გრძელვადიანი კონტრაქტები
დოლარში ან ნებისმიერ სხვა გაუმყარებელ საგადამხდელო საშუალებაში დადონ.
ეს განსაკუთრებით აქტუალურია საერთაშორისო კონტრაქტებისათვის. მყიდველმა
ან მევალემ ან უნდა შეინახოს ოქროს გარკვეული რეზერვი ან დადოს ოქროს შესყიდვის
ფორვარდული კონტრაქტი ან იყიდოს ოქრო ღია ბაზარზე თავისი ქაღალდის ფულით,
როცა კონტრაქტის გადახდის დრო მოვა. დროის განმავლობაში, თუ ინფლაცია გრძელდება,
სულ უფრო მეტი მიმდინარე გარიგება დაიდება ოქროში.
ამგვარად, გაუმყარებელი ქაღალდის ფულის გვერდით წარმოიქმნება კერძო ადგილობრივი
და საერთაშრისო ოქროს სტანდარტი. ყოველი ქვეყანა, რომელიც დაუშვებს ამ სისტემას,
მოექცევა ორმაგ მონეტარულ სისტემაში, სადაც ყოველდღე შეიცვლება საბაზრო ურ-
თიერთობა ორ ფულს შორის. საბოლოოდ გაჩნდება ოქროს კერძო ფულის სისტემა, რომელზე გადასვლაც შესაძლებელი გახდება სახელმწიფოს ფულის გაუფასურების შემდეგ –
როგორც ეს მოხდა გერმანიაში 1923 წლის ნოემბერში და სხვა ქვეყნებში სხვადასხვა დროს.

კერძო ოქროს სტანდარტი?
შეიძლება არსებობდეს მსგავსი კერძო ოქროს სტანდარტი? ისტორიამ უკვე უპასუხა
ამ კითხვას. კერძო ოქროს მონეტები და საგადამხდელო საშუალებები არსებობდნენ მთავრობების
მიერ ფინანსური სისტემის ხელში ჩაგდებამდე, ანუ მათ ნაციონალიზებამდე. ამ
ნაბიჯს მეფეები და მთავრობები ასაბუთებდნენ იმით, რომ არსებულ კერძო მონეტებს არ
გააჩნდათ ერთიანი და მარტივად ამოსაცნობი ზომა, წონა და შტამპი. შესაბამისად, ოქროს
ხარისხის გამოცნობა, ან საერთოდ იყო თუ არა მონეტა ოქრო მარტივად ვერ ხერხდებოდა.
კერძო მონეტები იყო ცუდად დამუშავებული და შესაძლებელი იყო მისი ადვილად გაყალბება.
ამასთან, ყალბი მონეტის სასამართლოში გასაჩივრება რთულ პროცესს წარმოადგენდა.
მეფეები შეთანხმდნენ ერთგვაროვანი მონეტების გამოშვებაზე, რომელსაც ამოსაცნობად
დატანილი ექნებოდა სამეფო შტამპი. გამყალბებლების წინააღმდეგ დაწესდებოდა მკაცრი
კონტროლი, ბიზნეს ტრანსაქციები გახდებოდა უფრო ეფექტური, რომლებზეც გაცილებით
ნაკლები დრო დასჭირდებოდა. მოსახლეობას შეეძლო დაყრდნობოდა ასეთ ფულს.
მთვრობის მიერ ფულის გამოშვების მომხრე მეორე არგუმენტი ეხება ხურდა მონეტებს,
კერძოდ მცირე ოქროს მონეტების დამზადებით შესაძლებელია მილიონობით ტრანსაქციის
განხორციელება, მაგ., 1 დოქი რძის ან პურის ყიდვა, შეუძლებელი, საკამათო და უაზროა.
საჭირო იყო სტანდარტული ერთეულის ნახევარის, მეოთხედის, მეათედის ან მეასედის
შესაბამისი ხურდა მონეტების გამოშვება, რომლებიც მიუხედავად მათი რეალური ღირებულებისა,
ან თუ რისგან იქნებოდნენ დამზადებულნი, გახდებოდა კანონიერად აღიარებული
და განაღდებადი შესაბამისი კურსის მიხედვით ოქროს მონეტებში.
ჩემი ვარაუდით, ძნელი იქნებოდა ამ ყველაფრის უზრუნველყოფა მხოლოდ კერძო ვალუტის
პირობებში, როდესაც ყველას აქვს უფლება გამოჭედოს თავისი მონეტა და გარანტირებულად
გადაცვალოს იგი ოქროში. კერძო მონეტების წარმოებას ალბად შეუძლია
მსგავსი პრობლემის გადაჭრა, მაგრამ მე ვაღიარებ, რომ პირადად მე არ შემიძლია ვიფიქრო
სხვა გადაწყვეტაზე, რომელიც არ იქნებოდა რთული, დამამძიმებელი ან არასაიმედო.
ცხადია, რომ სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილ ან სახელმწიფოს მიერ რეგულირებად
მონეტების გამოშვებას გააჩნია გარკვეული უპირატესობები. მაგრამ ამისათვის
გარკვეული საფასურია გადასახდელი, რაც შედარებით დაბალი იყო XIX ს-ში და 1914
წლამდე, მაგრამ დღეს სახელმწიფოს მიერ ფულის კონტოლის ფასი ყველგან ძალიან დიდია.
პრობლემა მხოლოდ ფინანსური სფეროთი არ შემოიფარგლება. იგი სახელმწიფო პრობლემაა.
სახელმწიფო საჭიროა შიდა და გარე ძალადობის, აგრესიის აღსაკვეთად და მშვიდობის
შესანარჩუნებლად. ამასთან, ძალაუფლების მქონე ადამიანთა ბოლომდე ნდობა შეუძლებელია.
არცერთი ძალაუფლება არაა დაზღვეული ბოროტად გამოყენებისგან, და რაც
უფრო დიდია ძალაუფლება, მით უფრო დიდია მისი ბოროტად გამოყენების ალბათობა. ამიტომაც,
მთავრობას მინიმალური ძალაუფლება უნდა მიენიჭოს. ყველა მთავრობა ცდილობს გამოიყენოს
მცირედი უფლებებიც კი მისივე ძალაუფლების გასაზრდელად. ცხადია, 1914 წლის
შემდეგ მომხდარმა ომებმა მთავრობების უმეტესობა თითქმის ყოვლისშემძლე გახადა.
სახელმწიფოს ამ ფართო პრობლემის განხილვა სტატიის საზღვრებს სცდება. რთულია
განსაზღვრო, თუ რომელი მონეტარული სისტემაა ყველაზე ოპტიმალური. პრობლემის
გადასაჭრელად, საჭიროა მოვიფიქროთ – თუ როგორ გამოვგლიჯოთ პოლიტიკოსებს ხელიდან
მონეტარული სისტემა. უდავოა, სანამ სახელმწიფოს ექნება მონეტარული პოლიტიკის
მართვის მთავარი სადავეები, მყარი საგადამხდელო საშუალების ქონა შეუძლებელია.

——————————————-
1ჰენრი ჰეზლიტის წერილი “იდეალური ფულის ძიებაში” დაიბეჭდა “ეკონომიკური განათლების ფონდის”
ყოველთვიურ ჟურნალში “The Freeman: Ideas on Liberty”, 1975 წლის ნოემბერს (თავი: 25, გამოშვება 11).

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s